یادداشت- سامان نظری معافی*: گیلان همواره بر چهارراه تجارت و دیپلماسی اقتصادی منطقه ایستاده است. بازخوانی تاریخ بازرگانی ایران نشان میدهد که این خطه سرسبز از عصر صفوی و قاجار تا تحولات پس از انقلاب ۱۹۱۸ روسیه، همواره یکی از مبادی کلیدی ورود و خروج کالا و شریان تجاری شمال کشور بوده است. اگرچه در برهههایی با انسداد مرزها، تبادلات تجاری در بنادری همچون بندرانزلی دچار رکود مقطعی شد، اما فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و در ادامه شکلگیری منطقه آزاد انزلی، فصلی نوین و بستری عینی برای احیای نقش محوری گیلان در بازارهای فرامرزی پدید آورد؛ ظرفیتی استراتژیک که امروز میتواند زیربنای جذب سرمایهگذاریهای بزرگ و سازمانیافته اقتصادی باشد.
اما اتصال به بازارهای جهانی بدون در اختیار داشتن «محصولات دارای ارزشافزوده»، بازی در زمین خامفروشی است. گیلان امروز با تولید محصولاتی ممتاز چون برنج، چای، کیوی، زیتون و فندق، هم از نظر کمی و هم کیفی، یکی از ارکان بیبدیل سبد کشاورزی و غذایی کشور است.
با این حال، پرسش بنیادین این است: چه میزان از ثروت تولیدشده در مزارع و باغات، به جیب تولیدکننده و اقتصاد منطقه بازمیگردد؟
واقعیت تلخ این است که نبود سرمایهگذاری کلان در بخش «صنایع تبدیلی و تکمیلی»، به پاشنه آشیل کشاورزی ما بدل شده است:
کیوی گیلان کیفیتی مثالزدنی و ممتاز در بازارهای صادراتی دارد؛ اما در صورت هرگونه نوسان یا توقف در مبادی صادراتی، فاقد واحدهای مدرنی هستیم که بتوانند این میوه را به پوره، آبمیوه، کنسانتره، لواشک یا پودر تبدیل کنند و همه تلاشها به بستهبندی مقدماتی و خامفروشی خلاصه شده است.اگر چه در این بخش در رودسر بخش خصوصی یکی از فعالان اقتصادی استان سرمایه گذاری خوبی را انجام داده است .
در حوزه زیتون نیز اگرچه تعداد انگشتشماری برند شناختهشده داریم، اما عمده فراوری به شکل فلهای و بدون استانداردسازیهای نوین برندینگ و بستهبندی عرضه میشود؛ حوزهای که نیازمند مشوقهای هدفمند و ارتقای زنجیره بهداشتی و تجاری است.
این سرنوشت برای فندق، بادام، چای و شلتوک نیز جاری است. شلتوک بدون طی مراحل تکمیلی و ایجاد زنجیره مشتقات، صرفاً شلتوک باقی میماند، در حالی که صنایع تبدیلی نقش تعیینکننده خود را دقیقاً در همین گذرگاهِ «از مزرعه تا سفره» ایفا میکنند.
صنایع تبدیلی و تکمیلی صرفاً یک شاخه صنعتی نیست، بلکه نبض امنیت غذایی، موتور اشتغال پایدار و شتابدهنده ارزشآفرینی در کشاورزی است. ما باید با عبور قاطع از خامفروشی، به سوی فراوری کامل و بستهبندی صادراتمحور گام برداریم.
امروز اتاق بازرگانی به عنوان صدای بخش خصوصی و پل ارتباطی با سرمایهگذاران، دست تمامی فعالان اقتصادی و کارآفرینان را برای ایجاد مگاپروژههای فراوری و صنایع بستهبندی پیشرفته در استان میفشارد.
گیلان با موقعیت ترانزیتی کمنظیر، زیرساختهای ریلی و بندری و دسترسی بیواسطه به بازارهای حاشیه دریای کاسپین و اوراسیا، این آمادگی را دارد که نه فقط تولیدکننده ماده خام، بلکه قطب صنایع غذایی و تبدیلی خاورمیانه باشد؛ مشروط بر آنکه زنجیره ارزش را در خاک خود تکمیل کنیم.
*رئیس اناق بازرگانی ، صنایع ، معادن و کشاورزی گیلان
