به گزارش انطباق، چندی پیش سرگئی آذراف سرکنسول فدراسیون روسیه در گیلان با مصطفی طاعتیمقدم مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی نشست مشترکی برگزار کردند.
اما مرور محورهای مطرحشده در این نشست نشان میدهد که روابط ایران و روسیه بهتدریج از مرحله گفتوگوهای سیاسی و تفاهمنامههای کلی عبور کرده و وارد فاز طراحی زیرساختهای عملیاتی برای توسعه همکاریهای اقتصادی شده است؛ تغییری که اگر با اقدامات اجرایی همراه شود، میتواند جایگاه منطقه آزاد انزلی را در نقشه تجارت منطقهای دگرگون کند.
در سالهای اخیر، تحولات ژئوپلیتیکی، تشدید تحریمها علیه ایران و روسیه، جنگ اوکراین و تغییر مسیرهای سنتی تجارت جهانی، اهمیت کریدورهای جایگزین را بیش از هر زمان دیگری افزایش داده است. در چنین شرایطی، کریدور بینالمللی شمال–جنوب به ضرورتی راهبردی برای هر دو کشور تبدیل شده است؛ مسیری که روسیه را از طریق دریای کاسپین، بنادر شمالی ایران، شبکه ریلی و جادهای کشور به خلیج فارس و بازارهای هند و جنوب آسیا متصل میکند.
در این میان، منطقه آزاد انزلی در تلاش است نقش خود را از یک منطقه دارای مزیتهای گمرکی و تجاری، به یک هاب لجستیکی چندوجهی ارتقا دهد. تأکید همزمان بر توسعه حملونقل دریایی، اتصال ریلی مجتمع بندری کاسپین، گسترش پروازهای مستقیم میان گیلان و شهرهای روسیه و تقویت همکاریهای بانکی، نشاندهنده آن است که نگاه مدیران این منطقه دیگر محدود به افزایش واردات و صادرات نیست، بلکه بر ایجاد زنجیرهای یکپارچه از خدمات حملونقل، ترانزیت، لجستیک و سرمایهگذاری متمرکز شده است.
یکی از مهمترین محورهای مطرحشده در این دیدار، مسئله همکاریهای بانکی بود؛ موضوعی که شاید بیش از هر عامل دیگری بر آینده روابط اقتصادی ایران و روسیه تأثیر بگذارد. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که حتی در صورت وجود ظرفیتهای گسترده حملونقل و توافقهای تجاری، نبود سازوکارهای مالی کارآمد میتواند بخش مهمی از مبادلات را با مانع مواجه کند. از این منظر، تأکید بر استفاده از ظرفیت بانکهای فعال در روابط دو کشور، نشانهای از حرکت به سمت رفع یکی از اصلیترین گلوگاههای تجارت دوجانبه است.
از سوی دیگر، توجه به برقراری پروازهای منظم میان رشت و مقاصد کشور روسیه نیز صرفاً به حوزه حملونقل محدود نمیشود. این اقدام میتواند زمینه توسعه گردشگری، افزایش سفرهای تجاری، تسهیل ارتباط فعالان اقتصادی و حتی تقویت صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا را فراهم کند. تجربه مناطق آزاد موفق جهان نشان میدهد که دسترسی هوایی پایدار، یکی از عوامل کلیدی در جذب سرمایهگذاران و توسعه فعالیتهای اقتصادی است.
با این حال، تحقق این چشمانداز مستلزم عبور از چند چالش اساسی است. نخست آنکه بسیاری از اهداف مطرحشده همچنان در سطح برنامه و اراده سیاسی قرار دارند و برای تبدیل شدن به دستاورد اقتصادی، نیازمند زمانبندی مشخص، سرمایهگذاری هدفمند و هماهنگی میان دستگاههای مختلف هستند. دوم آنکه توسعه تجارت بدون حضور پررنگ بخش خصوصی و رفع موانع بانکی، بیمهای و گمرکی، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. همچنین رقابت فشرده میان کریدورهای منطقهای ایجاب میکند که ایران با افزایش سرعت تکمیل زیرساختها، مزیت جغرافیایی خود را به مزیتی اقتصادی تبدیل کند.
در کنار ابعاد اقتصادی، اشاره به امنیت دریای کاسپین نیز حائز اهمیت است. امنیت مسیرهای دریایی، پیشنیاز شکلگیری هرگونه جریان پایدار تجارت و سرمایهگذاری است و هرگونه تهدید در این حوزه میتواند هزینههای حملونقل، بیمه و فعالیت اقتصادی را افزایش دهد. از این رو، تأکید بر امنیت کاسپین را باید بخشی از راهبرد حفظ مزیتهای ترانزیتی ایران دانست.
منطقه آزاد انزلی در حال بازتعریف جایگاه خود در معادلات اقتصادی شمال کشور و حوزه دریای کاسپین است. اگر پروژههای زیرساختی نظیر تکمیل راهآهن، توسعه بندر کاسپین، گسترش خطوط دریایی و هوایی، تقویت همکاریهای بانکی و بهرهگیری از ظرفیت توافق تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا بهصورت هماهنگ و مستمر دنبال شوند، این منطقه میتواند از یک دروازه تجاری به یکی از مهمترین گرههای لجستیکی و ترانزیتی کشور تبدیل شود؛ جایگاهی که نهتنها به افزایش مبادلات ایران و روسیه کمک خواهد کرد، بلکه نقش ایران را در اتصال اقتصادهای شمال و جنوب آسیا نیز پررنگتر خواهد ساخت.
جنگ رمضان نشان داد که اکنون زمان آن رسیده است که مزیت جغرافیایی ایران، بهویژه در سواحل جنوبی دریای کاسپین، از یک ظرفیت بالقوه به یک مزیت رقابتی بالفعل تبدیل شود؛ مزیتی که تحقق آن بیش از هر چیز، به اجرای دقیق برنامهها و عبور از مرحله گفتوگو به مرحله اقدام وابسته است/دیارمیرزا
